W skali roku mówimy o wydatku rzędu 1200 złotych. Jeżeli korzystamy z dwóch zaawansowanych narzędzi, takich jak ChatGPT i Claude, będzie to około 2500 złotych. Oczywiście ceny zależą od planu, kursów walut i sposobu rozliczania, ale nie o dokładne kwoty tutaj chodzi. Chodzi o pewną dysproporcję, która od dłuższego czasu nie daje mi spokoju.
Z jednej strony mamy bowiem technologię, której rozwój pochłania niewyobrażalne środki finansowe. Z drugiej – produkt, który jest dostępny dla milionów ludzi za stosunkowo niewielkie pieniądze. I choć branża sztucznej inteligencji generuje coraz większe przychody, wiele przedsiębiorstw rozwijających najbardziej zaawansowane modele nadal ponosi ogromne straty, inwestując kolejne miliardy dolarów w infrastrukturę obliczeniową, badania, specjalistów i rozwój nowych rozwiązań.
Nie chcę przez to powiedzieć, że cały biznes sztucznej inteligencji znajduje się na skraju bankructwa. Byłoby to nieuprawnione uproszczenie. Strata finansowa, nawet bardzo duża, nie oznacza automatycznie niewypłacalności przedsiębiorstwa. Szczególnie w branży, w której inwestorzy świadomie finansują wieloletni rozwój, licząc na przyszłe zyski. Nie zmienia to jednak faktu, że skala ponoszonych nakładów i oczekiwań inwestycyjnych jest ogromna.
I właśnie tutaj pojawia się pytanie, które chciałbym postawić.
Dlaczego jesteśmy gotowi inwestować tak gigantyczne pieniądze w technologię, której najbardziej zaawansowane możliwości udostępniamy dzisiaj konsumentom za relatywnie niewielkie kwoty? A przede wszystkim – jak długo taki model może funkcjonować?
Nie doszukuję się w tym żadnej teorii spiskowej. Nie twierdzę, że ktokolwiek świadomie realizuje plan uzależnienia ludzkości od sztucznej inteligencji. Próbuję jedynie spojrzeć na to z perspektywy ekonomii, marketingu i zachowań konsumenckich. A z tej perspektywy sytuacja wydaje mi się naprawdę fascynująca.
Płacimy pieniędzmi. Ale czy tylko?
Kiedy wykupujemy subskrypcję narzędzia AI, wydaje nam się, że uczestniczymy w prostej transakcji. Płacimy określoną kwotę i otrzymujemy dostęp do usługi. Tymczasem relacja między użytkownikiem a dostawcą sztucznej inteligencji jest znacznie bardziej złożona.
Każdego dnia miliony ludzi zadają modelom językowym pytania, przekazują im dokumenty, analizują problemy, poprawiają wygenerowane odpowiedzi i sprawdzają granice ich możliwości. Uczymy się coraz skuteczniej komunikować z maszynami, formułować polecenia, wykorzystywać nowe funkcjonalności i włączać sztuczną inteligencję w codzienne obowiązki.
Warto oczywiście zaznaczyć, że nie każda rozmowa z modelem jest automatycznie wykorzystywana do jego trenowania. Zależy to od dostawcy, rodzaju usługi i ustawień prywatności. Jednak nawet jeśli pominiemy kwestię samych danych treningowych, pozostaje coś znacznie ważniejszego. Jako użytkownicy uczestniczymy w tworzeniu rynku, testowaniu zastosowań i budowaniu całego ekosystemu sztucznej inteligencji. Nasze potrzeby, zachowania i sposoby korzystania z technologii stają się niezwykle cenną informacją biznesową.
Jednocześnie dzieje się coś, na co, moim zdaniem, zwracamy zdecydowanie za mało uwagi.
Nie tylko sztuczna inteligencja uczy się coraz lepiej odpowiadać na nasze potrzeby. My również uczymy się funkcjonować w świecie, w którym sztuczna inteligencja jest stale obecna.
I nie mam tutaj na myśli wyłącznie kompetencji technicznych.
Zmieniamy sposób pracy. Zmieniamy sposób poszukiwania informacji. Zmieniamy sposób tworzenia treści, organizowania obowiązków, analizowania danych, a nawet rozwiązywania codziennych problemów. Coraz częściej, zamiast samodzielnie rozpoczynać pracę nad określonym zadaniem, zaczynamy od otwarcia okna rozmowy z modelem językowym.
Sam dostrzegam to zjawisko w swojej codziennej pracy. Sztuczna inteligencja pozwala mi realizować wiele zadań szybciej, sprawniej i często w sposób, który jeszcze niedawno wymagałby zaangażowania dodatkowych osób albo znacznie większej ilości czasu. Trudno nie doceniać takiego wsparcia.
Ale jednocześnie coraz częściej zastanawiam się, gdzie przebiega granica między korzystaniem z narzędzia a uzależnieniem od jego dostępności.
Bo przecież wygoda ma jedną niezwykle interesującą właściwość. Bardzo szybko przestaje być luksusem, a zaczyna być standardem.
A gdyby za pięć lat sztuczna inteligencja kosztowała dziesięć razy więcej?
Spróbujmy przeprowadzić pewien eksperyment myślowy.
Wyobraźmy sobie, że za pięć lub dziesięć lat sztuczna inteligencja osiąga poziom, który dzisiaj określamy mianem AGI, czyli sztucznej inteligencji ogólnej. Systemy stają się zdolne do samodzielnego wykonywania niezwykle szerokiego zakresu zadań intelektualnych, a ich możliwości znacząco przewyższają to, co znamy obecnie.
W międzyczasie zdążyliśmy już przyzwyczaić się do tego, że AI towarzyszy nam praktycznie wszędzie. Pisze i analizuje dokumenty, wspiera procesy decyzyjne, przygotowuje strategie, pomaga w nauce, organizuje pracę, zarządza informacjami i przejmuje znaczną część powtarzalnych obowiązków. Firmy dostosowują do niej swoje procesy, szkoły i uczelnie zmieniają metody nauczania, a kolejne pokolenia wchodzą na rynek pracy, traktując sztuczną inteligencję jako coś równie naturalnego jak dostęp do internetu.
I wtedy okazuje się, że dostęp do najbardziej zaawansowanych modeli nie kosztuje już 100 złotych miesięcznie.
Kosztuje 1000 złotych.
Czy taki scenariusz jest pewny? Absolutnie nie. Równie dobrze może się okazać, że rozwój technologii, rosnąca konkurencja, coraz wydajniejsze procesory i popularyzacja modeli otwartych doprowadzą do dalszego spadku kosztów. Historia technologii dostarcza wielu przykładów produktów, które z czasem stawały się coraz tańsze i bardziej dostępne.
Ale historia biznesu dostarcza również przykładów usług, które po zbudowaniu odpowiednio dużej bazy użytkowników, osiągnięciu silnej pozycji rynkowej i zwiększeniu kosztów rezygnacji mogły stopniowo podnosić ceny.
Dlaczego więc nie mielibyśmy przynajmniej rozważyć podobnego scenariusza w przypadku sztucznej inteligencji?
Zwłaszcza że inwestorzy, którzy dzisiaj finansują rozwój tej technologii, nie robią tego wyłącznie z fascynacji postępem naukowym. Oczekują zwrotu z zainwestowanego kapitału. I trudno mieć do nich o to pretensje. Tak działa biznes.
Pytanie brzmi jednak, jak będzie wyglądał ten zwrot.
Czy podstawą przyszłego modelu biznesowego pozostaną relatywnie tanie abonamenty, rekompensowane ogromną skalą użytkowania? Czy głównym źródłem przychodów staną się klienci korporacyjni? Czy pojawią się nowe modele rozliczania za wykonywane zadania, wykorzystane zasoby obliczeniowe albo osiągane rezultaty? A może najbardziej zaawansowane możliwości sztucznej inteligencji zostaną zarezerwowane dla tych, którzy będą w stanie zapłacić za nie znacznie więcej niż obecnie?
Nie znam odpowiedzi.
Ale uważam, że jako konsumenci powinniśmy zacząć zadawać te pytania już dzisiaj, a nie dopiero wtedy, gdy ewentualna zmiana modelu biznesowego stanie się faktem.
Największym problemem może nie być cena, ale przyzwyczajenie
Załóżmy na chwilę, że przedstawiony scenariusz rzeczywiście się realizuje. Najbardziej zaawansowana sztuczna inteligencja staje się znacznie droższa, a dla dużej części społeczeństwa koszt korzystania z niej zaczyna stanowić poważne obciążenie finansowe.
Teoretycznie rozwiązanie jest proste. Rezygnujemy z subskrypcji.
Tylko czy rzeczywiście będzie to takie łatwe?
Wyobraźmy sobie osobę, która przez kilka lat korzystała z AI do przygotowywania raportów, analizowania danych, pisania tekstów, planowania projektów i organizowania swojej pracy. W tym czasie nauczyła się realizować obowiązki znacznie szybciej, a być może zaczęła wykonywać zadania, których bez wsparcia technologii nie byłaby w stanie zrealizować samodzielnie.
Czy po utracie dostępu do takiego narzędzia będzie potrafiła wrócić do wcześniejszego sposobu pracy?
Prawdopodobnie tak. Ale jakim kosztem?
Ile czasu zajmie jej ponowne przejęcie obowiązków, które przez lata wykonywała sztuczna inteligencja? Czy będzie równie produktywna? Czy zachowa konkurencyjność na rynku pracy, jeżeli inni nadal będą korzystali z najnowocześniejszych modeli?
To właśnie tutaj dostrzegam jeden z najbardziej interesujących aspektów całego zagadnienia.
W ekonomii i marketingu funkcjonuje pojęcie switching costs, czyli kosztów zmiany dostawcy lub rezygnacji z określonego rozwiązania. Zwykle kojarzymy je z pieniędzmi, koniecznością przenoszenia danych, zmianą przyzwyczajeń czy wdrożeniem nowego systemu.
W przypadku sztucznej inteligencji koszty te mogą mieć znacznie głębszy charakter.
Mogą dotyczyć naszych kompetencji, sposobu myślenia, organizacji pracy i zdolności do samodzielnego wykonywania określonych czynności.
Innymi słowy, być może w przyszłości największym kosztem rezygnacji ze sztucznej inteligencji nie będzie utrata dostępu do technologii, lecz konieczność ponownego nauczenia się funkcjonowania bez niej.
I nie jestem przekonany, czy jako społeczeństwo jesteśmy przygotowani na taką ewentualność.
Czy sztuczna inteligencja może nas intelektualnie rozleniwić?
Jest jeszcze jeden aspekt tej dyskusji, który wydaje mi się szczególnie istotny. Dotyczy on wpływu sztucznej inteligencji na nasze zdolności poznawcze.
Od lat obserwujemy, jak technologie zmieniają sposób funkcjonowania ludzkiego umysłu. Powszechna dostępność nawigacji satelitarnej sprawiła, że rzadziej musimy zapamiętywać trasy. Kalkulatory ograniczyły potrzebę wykonywania skomplikowanych obliczeń w pamięci. Wyszukiwarki internetowe zmieniły sposób poszukiwania i zapamiętywania informacji.
Nie oznacza to oczywiście, że staliśmy się mniej inteligentni. Po prostu część zadań poznawczych przenieśliśmy na zewnętrzne narzędzia.
Sztuczna inteligencja może jednak stanowić jakościowo nowy etap tego procesu.
Bo tym razem nie powierzamy technologii wyłącznie zapamiętywania informacji, wykonywania obliczeń czy wskazywania drogi do celu. Coraz częściej powierzamy jej analizowanie problemów, formułowanie argumentów, wyciąganie wniosków, a nawet tworzenie koncepcji i podejmowanie decyzji.
A więc czynności, które dotychczas uznawaliśmy za fundament naszej aktywności intelektualnej.
W 2025 roku badacze Microsoft Research i Carnegie Mellon University opublikowali badanie dotyczące wpływu generatywnej sztucznej inteligencji na krytyczne myślenie pracowników umysłowych. Wyniki wskazywały między innymi na zależność między większym zaufaniem do odpowiedzi generowanych przez AI a mniejszym deklarowanym wysiłkiem związanym z krytyczną oceną wykonywanych zadań.
Nie jest to oczywiście dowód na to, że sztuczna inteligencja nas ogłupia. Byłoby zdecydowanie za wcześnie na formułowanie takich wniosków. Pokazuje jednak, że mamy do czynienia ze zjawiskiem, które wymaga dalszych badań i znacznie większej uwagi.
Zastanawiam się bowiem, czy nie wpadamy w pewną pułapkę.
Z jednej strony sztuczna inteligencja pozwala nam pracować szybciej, skuteczniej i realizować bardziej złożone zadania. Z drugiej – może ograniczać naszą motywację do samodzielnego poszukiwania rozwiązań.
Po co analizować kilkanaście źródeł, skoro model językowy może przygotować syntetyczne podsumowanie w kilkanaście sekund? Po co samodzielnie budować argumentację, skoro AI potrafi zrobić to szybciej? Po co spędzać kilka godzin nad koncepcją, skoro można otrzymać dziesięć propozycji niemal natychmiast?
Odpowiedź wydaje się oczywista. Bo tak jest wygodniej.
Tylko czy wygoda zawsze oznacza rozwój?
Nie chciałbym, żebyśmy wpadli w pułapkę utożsamiania produktywności z kompetencjami. To, że dzięki sztucznej inteligencji potrafimy przygotować analizę w pięć minut zamiast w pięć godzin, nie musi oznaczać, że staliśmy się lepszymi analitykami.
Być może staliśmy się po prostu sprawniejszymi użytkownikami technologii.
A to nie zawsze jest to samo.
Nowy rodzaj nierówności społecznych?
Wróćmy jednak do ekonomii, od której rozpocząłem te rozważania.
Jeżeli sztuczna inteligencja rzeczywiście stanie się jednym z podstawowych narzędzi pracy intelektualnej, jej dostępność może zacząć odgrywać podobną rolę jak dostęp do edukacji, internetu czy nowoczesnej infrastruktury technologicznej.
Wyobraźmy sobie dwóch specjalistów o podobnym wykształceniu, doświadczeniu i kompetencjach. Jeden z nich korzysta z najnowocześniejszego modelu AI, który wspiera go w analizowaniu informacji, rozwiązywaniu problemów i realizowaniu złożonych projektów. Drugi ma dostęp wyłącznie do podstawowej, znacznie mniej zaawansowanej wersji.
Czy ich szanse na rynku pracy będą porównywalne?
A jeśli podobny podział zacznie dotyczyć całych przedsiębiorstw, uczelni, instytucji publicznych czy państw?
Dzisiaj dużo mówimy o wykluczeniu cyfrowym. O osobach, które nie mają dostępu do nowoczesnych technologii albo nie posiadają kompetencji pozwalających skutecznie z nich korzystać.
Być może za kilka lat będziemy musieli zacząć rozmawiać o zupełnie nowym rodzaju nierówności. O nierównym dostępie do zaawansowanej inteligencji maszynowej.
Nie oznacza to, że osoby korzystające z tańszych narzędzi automatycznie staną się mniej kompetentne. Jednak jeżeli możliwości technologiczne zaczną bezpośrednio przekładać się na produktywność, tempo uczenia się i zdolność do konkurowania na rynku, dostęp do najlepszych modeli może stać się istotnym źródłem przewagi.
W takim scenariuszu sztuczna inteligencja, która miała demokratyzować wiedzę i wyrównywać szanse, mogłaby paradoksalnie przyczynić się do pogłębienia istniejących nierówności.
Oczywiście możliwy jest również scenariusz przeciwny. Rozwój otwartych modeli, spadek kosztów obliczeniowych i rosnąca konkurencja mogą sprawić, że dostęp do zaawansowanej AI stanie się jeszcze bardziej powszechny.
I bardzo chciałbym, żeby właśnie tak się stało.
Nie zmienia to jednak faktu, że o tych dwóch możliwych kierunkach rozwoju powinniśmy rozmawiać już teraz.
Inwestorzy kiedyś zapytają o zwrot z inwestycji
W całej tej historii jest jeszcze jeden element, do którego chciałbym wrócić.
Pieniądze.
Nie możemy zapominać, że za rozwojem sztucznej inteligencji stoją nie tylko naukowcy, inżynierowie i wizjonerzy, ale również ogromny kapitał. Fundusze inwestycyjne, globalne korporacje technologiczne i instytucje finansowe angażują środki, których skala jeszcze niedawno wydawała się trudna do wyobrażenia.
Robią to, ponieważ wierzą, że sztuczna inteligencja stanie się fundamentem przyszłej gospodarki.
Być może mają rację.
Ale kapitał ma swoje oczekiwania. W pewnym momencie inwestorzy będą chcieli zobaczyć nie tylko rosnącą liczbę użytkowników, coraz bardziej zaawansowane modele i imponujące prezentacje nowych możliwości.
Będą chcieli zobaczyć odpowiednio wysokie zyski.
Nie oznacza to, że wszyscy inwestorzy jednocześnie zażądają zwrotu swoich pieniędzy albo że firmy AI zostaną zmuszone do gwałtownego podniesienia cen. Mechanizmy finansowania takich przedsięwzięć są znacznie bardziej złożone.
Jednak presja na rentowność jest naturalnym elementem funkcjonowania przedsiębiorstw.
I dlatego zastanawiam się, jak będzie wyglądała ekonomia sztucznej inteligencji w momencie, gdy okres intensywnego finansowania wzrostu zacznie ustępować oczekiwaniom dotyczącym trwałej rentowności.
Czy firmy będą zarabiały przede wszystkim na ogromnej skali użytkowania? Czy większą część kosztów poniosą przedsiębiorstwa? Czy pojawią się nowe źródła przychodów, na przykład reklamy, prowizje od transakcji lub opłaty za autonomiczne wykonywanie zadań?
A może będziemy obserwowali stopniowe różnicowanie dostępu do inteligencji, w którym podstawowe modele pozostaną tanie lub darmowe, ale najbardziej zaawansowane możliwości staną się produktem luksusowym?
Warto przy tym pamiętać, że cena abonamentu nie musi w przyszłości rosnąć, aby faktyczny koszt korzystania z AI stał się wyższy. Możemy przecież płacić osobno za dostęp do konkretnych funkcji, większe limity, dodatkową moc obliczeniową czy wyspecjalizowanych agentów.
Być może nie będziemy mieli jednej subskrypcji za 1000 złotych miesięcznie.
Być może będziemy mieli dziesięć różnych usług, bez których trudno będzie nam wykonywać codzienne obowiązki.
Efekt ekonomiczny może okazać się bardzo podobny.
Nie chodzi o to, żeby rezygnować ze sztucznej inteligencji
Nie chciałbym, żeby moje rozważania zostały odebrane jako krytyka rozwoju sztucznej inteligencji. Wręcz przeciwnie. Uważam, że mamy do czynienia z jedną z najbardziej przełomowych technologii w historii ludzkości.
Sam korzystam z niej regularnie i dostrzegam ogromny potencjał zarówno w pracy zawodowej, jak i w edukacji, nauce czy codziennym życiu.
Nie zamierzam przekonywać nikogo, żeby przestał korzystać z AI, podobnie jak nie namawiałbym dzisiaj do rezygnacji z internetu, smartfona czy komputera.
Uważam jednak, że powinniśmy nauczyć się korzystać z tej technologii w sposób świadomy.
Nie tylko pod kątem bezpieczeństwa danych, jakości generowanych odpowiedzi czy umiejętności formułowania skutecznych poleceń.
Powinniśmy również zastanawiać się nad tym, jak sztuczna inteligencja zmienia nasze zachowania, przyzwyczajenia i kompetencje. Jak wpływa na sposób uczenia się, rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji. Jakie zależności ekonomiczne tworzymy, przenosząc kolejne obszary naszego życia do środowisk kontrolowanych przez dostawców technologii.
Być może w przyszłości jedną z najważniejszych kompetencji nie będzie wyłącznie umiejętność skutecznego korzystania ze sztucznej inteligencji.
Równie ważna może okazać się umiejętność świadomego rezygnowania z jej pomocy wtedy, kiedy nie jest ona rzeczywiście potrzebna.
Bo technologia powinna wzmacniać nasze możliwości, a nie sprawiać, że bez niej stajemy się bezradni.
Ile naprawdę kosztuje sztuczna inteligencja?
Wracam więc do punktu wyjścia.
Sto złotych miesięcznie. Około 1200 złotych rocznie. Niewielka kwota za dostęp do technologii, która jeszcze niedawno wydawała się niemożliwa.
Dzisiaj możemy traktować ją jako wyjątkowo korzystną ofertę. I być może rzeczywiście tak jest. Być może rozwój sztucznej inteligencji sprawi, że za kilka lat będziemy otrzymywali jeszcze więcej możliwości za jeszcze mniejsze pieniądze.
Ale nie mamy takiej gwarancji.
Nie wiemy, jak będą wyglądały przyszłe modele biznesowe największych dostawców AI. Nie wiemy, czy dostęp do najbardziej zaawansowanych systemów pozostanie powszechny. Nie wiemy również, jak głęboko sztuczna inteligencja zmieni nasze kompetencje i sposób funkcjonowania.
Wiemy natomiast jedno. Z każdym kolejnym miesiącem technologia ta staje się coraz ważniejszą częścią naszej codzienności.
I właśnie dlatego uważam, że warto już dzisiaj postawić kilka niewygodnych pytań.
Co stanie się, jeżeli za pięć lub dziesięć lat korzystanie z najbardziej zaawansowanej sztucznej inteligencji będzie kosztowało dziesięć razy więcej niż obecnie? Czy będziemy w stanie z niej zrezygnować? Czy nasze kompetencje pozwolą nam nadal funkcjonować równie skutecznie? Czy będziemy mieli realny wybór, czy jedynie teoretyczną możliwość anulowania subskrypcji?
A przede wszystkim, czy jako konsumenci nie powinniśmy już teraz zastanowić się, jaką część naszej samodzielności jesteśmy gotowi powierzyć technologii, nad której przyszłością nie mamy praktycznie żadnej kontroli?
Nie znam odpowiedzi na te pytania. Nie wiem nawet, czy przedstawiony przeze mnie scenariusz kiedykolwiek się zrealizuje.
Ale mam wrażenie, że w naszej fascynacji możliwościami sztucznej inteligencji zbyt rzadko zastanawiamy się nad konsekwencjami jej powszechnego wykorzystania.
Dzisiaj zachwycamy się tym, jak wiele potrafi zrobić za nas.
Być może za kilka lat będziemy musieli zastanowić się, jak wiele potrafimy jeszcze zrobić bez niej.
Bo być może najważniejsze pytanie dotyczące przyszłości sztucznej inteligencji nie brzmi: ile będziemy musieli za nią zapłacić?
Tylko: ile będziemy gotowi zapłacić, kiedy uznamy, że nie potrafimy już bez niej funkcjonować?